Neo-sędziowie a Twoja sprawa – także rodzinna. Co to oznacza w praktyce?
W ostatnich latach temat tzw. neo-sędziów wraca jak bumerang. Po objęciu funkcji Ministra Sprawiedliwości przez Waldemara Żurka – jednego z najbardziej znanych krytyków „nowej” Krajowej Rady Sądownictwa – dyskusja przybrała na sile. Jako adwokat widzę jednak, że dla moich klientów nie jest to spór polityczny. To bardzo konkretne pytanie:
Co to oznacza dla mojej sprawy? Czy wyrok wydany przez neo-sędziego jest ważny? Czy problem dotyczy także spraw rodzinnych?
Oto najważniejsze informacje – w możliwie prostym, zrozumiałym języku.
Kim właściwie jest „neo-sędzia”?
Określenie „neo-sędzia” dotyczy sędziów powołanych przez Prezydenta RP na wniosek KRS ukształtowanej po zmianach z 2017 roku, gdy 15 sędziowskich członków Rady zaczął wybierać Sejm, nie środowisko sędziowskie. Ta zmiana została zakwestionowana – zarówno w Polsce, jak i na forum europejskim.
Co powiedziały sądy europejskie i Sąd Najwyższy?
- TSUE (wyrok z 19.11.2019 r., sprawa A.K.) jasno wskazał kryteria oceny niezależności sędziów powołanych przy udziale nowej KRS.
- ETPC w kilku głośnych sprawach (m.in. Reczkowicz, Dolińska-Ficek, Advance Pharma) uznał, że udział takich sędziów może naruszać prawo do rzetelnego procesu.
- Sąd Najwyższy w uchwale trzech Izb z 23.01.2020 r. stwierdził, że udział osoby powołanej przy udziale nowej KRS może oznaczać „nienależytą obsadę sądu” – czyli wadę, która prowadzi do nieważności postępowania.
To nie jest więc opinia czy polityczny slogan – to realny problem prawny, który w określonych sytuacjach może mieć wpływ na wynik sprawy.
Czy wyrok wydany przez neo-sędziego jest automatycznie nieważny?
Nie. Tu trzeba dużej precyzji.
1. W Sądzie Najwyższym – często tak
W sprawach, w których orzekały składy SN powołane przy udziale „nowej” KRS, istnieją realne podstawy do kwestionowania takiego orzeczenia. Możliwe jest wznowienie postępowania, a czasem nawet skarga do ETPC.
2. W sądach powszechnych – to zależy
W sądach rejonowych, okręgowych i apelacyjnych udział neo-sędziego nie powoduje automatycznej nieważności, ale może ją wywołać, jeśli:
- strona zgłosi odpowiedni zarzut (np. nienależytej obsady sądu),
- i wykaże, że wadliwe powołanie mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Dlatego nie można tego „odfajkować” jednym zdaniem. Każdą sprawę oceniam indywidualnie.
Czy problem dotyczy także spraw rodzinnych?
Tak. I to w pełnym zakresie.
Neo-sędziowie orzekają w całej Polsce, również w wydziałach rodzinnych. Oznacza to, że problem może dotyczyć spraw:
- o rozwód,
- o alimenty,
- o kontakty z dzieckiem,
- o władzę rodzicielską,
- o ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa,
- a nawet adopcji.
Ale uwaga: w sprawach rodzinnych liczy się także strategia
Nie w każdym postępowaniu rodzinnym podnoszenie zarzutu neo-sędziego będzie dla klienta korzystne.
Przykładowo:
- gdy chodzi o pilne kontakty lub zabezpieczenie alimentów – lepiej unikać działań, które mogłyby wydłużyć sprawę,
- jeżeli wyrok jest korzystny – często nie ma sensu go kwestionować tylko dlatego, że w składzie był neo-sędzia.
Z drugiej strony, jeśli sprawa została przegrana, a orzekał neo-sędzia, albo uzasadnienie wyraźnie pokazuje jednostronność, warto problem przeanalizować bardzo dokładnie. Status sędziego może być jednym z ważnych elementów środka odwoławczego.
Jak mogę pomóc w sprawie z udziałem neo-sędziego?
W każdej sprawie – cywilnej, rodzinnej, karnej czy gospodarczej – mogę dla Ciebie:
1. Ustalić, kto orzeka i jaki jest status sędziego
Sprawdzam m.in. uchwały KRS, daty powołania i awansu, orzecznictwo dotyczące danego składu.
2. Ocenić, czy warto podnieść zarzut neo-sędziego
Każdą sprawę analizuję indywidualnie – nie podchodzę do tego automatycznie.
3. Przygotować odpowiednie pismo
Może to być:
- wniosek o wyłączenie sędziego,
- zarzut nienależytej obsady sądu (np. w apelacji),
- wniosek o wznowienie postępowania,
- skarga do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
4. Połączyć argumenty prawne z praktycznymi
Tzn. nie tylko powołać się na orzeczenia TSUE/ETPC, ale wskazać jak wadliwe powołanie mogło wpłynąć na Twoją sprawę – np. poprzez pominięcie dowodów czy brak bezstronności.
Podsumowanie
Temat neo-sędziów nie jest abstrakcyjnym sporem politycznym. To realna kwestia, która w określonych sytuacjach może wpływać na prawa obywateli – także w delikatnych sprawach rodzinnych. Nie każde postępowanie trzeba z tego powodu kwestionować, ale warto sprawdzić, czy status sędziego może mieć znaczenie w Twojej konkretnej sprawie.
Potrzebujesz analizy swojej sprawy?
Jeżeli chcesz sprawdzić, czy Twoją sprawę prowadzi neo-sędzia, albo rozważasz apelację – zapraszam do kontaktu!