Poradnik, Prawo rodzinne

Jeszcze niedawno internet był dla wielu rodziców miejscem niewinnego dzielenia się codziennością: zdjęcie z zakończenia roku, filmik z wakacji, relacja z urodzin, kilka wzruszających słów o dziecku. Dziś sąd rodzinny coraz częściej patrzy na te same publikacje z zupełnie innej perspektywy. Nie jako na „rodzicielską czułość”, lecz jako na materiał, który może wiele powiedzieć o granicach rozsądku, dojrzałości i troski o dobro małoletniego.

Właśnie tu zaczyna się temat sharentingu — zjawiska polegającego na publikowaniu przez rodziców wizerunku, informacji i codzienności dziecka w internecie. UODO od lat zwraca uwagę, że wizerunek dziecka jest daną osobową, a jego rozpowszechnianie w sieci może naruszać prywatność małoletniego i narażać go na realne zagrożenia, od ośmieszenia po wykorzystanie materiałów w niepożądany sposób.

Sharenting, czyli kiedy „słodki post” przestaje być niewinny

Granica między dumą rodzica a naruszeniem prywatności dziecka bywa zaskakująco cienka. Zdjęcia z kąpieli, relacje z wizyt lekarskich, publikowanie informacji o problemach emocjonalnych dziecka, trudnościach szkolnych czy konfliktach rodzinnych — wszystko to zostawia cyfrowy ślad, którego dziecko nie kontroluje i na który często nie ma żadnego realnego wpływu. UODO podkreśla, że dorośli powinni zachować szczególną ostrożność przy rozpowszechnianiu wizerunku dzieci, bo chodzi nie tylko o legalność, ale także o ich bezpieczeństwo i godność.

W prawie rodzinnym punkt odniesienia jest prosty: dobro dziecka. Rodzice mają obowiązek wykonywać władzę rodzicielską z poszanowaniem dobra dziecka i interesu społecznego, troszczyć się o jego fizyczny i duchowy rozwój oraz odpowiednio je wychowywać. Wynika to wprost z art. 95 i 96 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Dlatego publikowanie treści, które ośmieszają dziecko, naruszają jego intymność albo budują wokół niego internetowy „profil”, może w konkretnej sprawie rodzinnej zostać ocenione bardzo surowo. Nie dlatego, że sąd „nie lubi Facebooka”, lecz dlatego, że bada, czy rodzic rzeczywiście działa odpowiedzialnie i z myślą o dobru małoletniego. Gdy dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy może wydać odpowiednie zarządzenia na podstawie art. 109 KRO.

Facebook, Instagram, TikTok – to już nie tylko social media, ale materiał dowodowy

W praktyce sądowej media społecznościowe bywają bezlitosne. Rodzic twierdzi, że zapewnia dziecku spokój, prywatność i stabilność? Po czym druga strona składa do akt wydruki z Instagrama, na których dziecko regularnie pojawia się w sytuacjach intymnych, kompromitujących albo po prostu w roli internetowego rekwizytu.

Ktoś przekonuje, że nie ma pieniędzy na podwyższone alimenty? A chwilę później w sieci pojawiają się relacje z egzotycznych wyjazdów, drogich restauracji i zakupów, które trudno pogodzić z deklarowaną „katastrofą finansową”.

Inny rodzic twierdzi, że koncentruje się na dziecku i jego potrzebach, ale jego aktywność w social mediach pokazuje coś odwrotnego: nieustanne imprezy, brak realnej obecności, agresywne komentarze, publiczne obrażanie drugiego rodzica lub ujawnianie szczegółów sporu rodzinnego.

Takie materiały nie są już ciekawostką. Sądy cywilne mogą korzystać z dowodów w postaci zapisów obrazu, dźwięku oraz innych nośników informacji, a także z tzw. innych środków dowodowych. Podstawę stanowią art. 308 i 309 KPC, które pozwalają wykorzystywać w procesie m.in. wydruki, screeny, nagrania czy zapis cyfrowy, o ile mają znaczenie dla sprawy.

Screen to nie „plotka”, tylko często bardzo mocny dowód

Wielu osobom wydaje się, że screen z komunikatora albo zrzut ekranu z profilu społecznościowego to materiał „za słaby” dla sądu. To błąd. Oczywiście każdy dowód podlega ocenie, można kwestionować jego autentyczność, kontekst czy kompletność. Ale odpowiednio zabezpieczone screeny potrafią mieć dużą wartość procesową — zwłaszcza gdy korespondują z innymi dowodami: zeznaniami świadków, historią płatności, korespondencją, opinią OZSS albo dokumentacją z telefonu. Art. 309 KPC właśnie po to pozostawia sądowi szeroką możliwość korzystania z „innych środków dowodowych”, których ustawa nie wymienia wprost.

W sprawach rodzinnych szczególnie często wracają cztery grupy treści:
pierwsza — posty i zdjęcia, które pokazują styl życia, wydatki, relacje i sposób spędzania czasu;
druga — wiadomości prywatne, które ujawniają emocje, groźby, manipulacje lub przyznanie się do określonych zachowań;
trzecia — historia lokalizacji i relacje z miejsc pobytu, które potrafią obalić deklaracje składane przed sądem;
czwarta — publikacje dotyczące dziecka, które mogą pokazywać brak poszanowania jego prywatności.

Sharenting jako argument w sprawie o władzę rodzicielską i kontakty

Nie każda publikacja zdjęcia dziecka będzie problemem. Problem zaczyna się wtedy, gdy rodzic nie widzi granic.

Jeśli ktoś regularnie pokazuje dziecko w sytuacjach zawstydzających, komentuje publicznie jego zdrowie, zachowanie lub emocje, ujawnia miejsce pobytu, szkołę, plan dnia albo wykorzystuje dziecko do budowania własnego wizerunku w sieci, druga strona może podnieść, że takie zachowanie narusza dobro małoletniego. A sąd rodzinny ma obowiązek właśnie to dobro stawiać na pierwszym miejscu.

W praktyce może to mieć znaczenie przy ocenie:
kompetencji wychowawczych rodzica,
sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej,
zakresu kontaktów,
potrzeby wydania określonych zakazów lub nakazów związanych z dzieckiem.

Sąd nie musi przy tym uznać, że sam sharenting automatycznie dyskwalifikuje rodzica. Ale może dojść do wniosku, że jest on jednym z objawów braku wyczucia granic, impulsywności, konfliktowości albo stawiania własnych potrzeb ponad prywatnością dziecka.

Prywatność „tylko dla znajomych”? To bardzo złudne

Najczęstszy argument brzmi: „Ale ja mam zamknięty profil”. Tyle że zamknięty profil nie daje realnej kontroli nad treścią. Wystarczy jeden screen, jedno przesłanie dalej, jeden skonfliktowany członek rodziny albo jeden „życzliwy” znajomy. W praktyce rodzinnej to całkowicie wystarcza, by materiał trafił do pełnomocnika drugiej strony, a później do sądu.

Internet ma fatalną właściwość: raz opublikowana treść bardzo rzadko naprawdę znika. A w sporach rodzinnych strony szukają wszystkiego, co może wesprzeć ich narrację.

Adwokacka uwaga praktyczna

W sprawach rodzinnych media społecznościowe stały się czymś więcej niż dodatkiem do codzienności. To dziś archiwum emocji, stylu życia, konfliktów, wydatków, relacji i błędów. Czasem bardziej szczere niż przesłuchanie strony.

Dlatego przed publikacją warto zadać sobie trzy pytania:
czy ta treść służy dziecku,
czy nie narusza jego prywatności,
i czy chciałbym zobaczyć ten post wydrukowany w aktach sprawy rodzinnej.

Bo bardzo możliwe, że właśnie tam kiedyś trafi.